Ο ρόλος του γύψου και του νάρθηκα είναι να υποστηρίξει κα να προστατεύσει το τραυματισμένο οστό και τα μαλακά μόρια γύρω του. Επίσης μειώνει τον πόνο, το οίδημα και τον μυικό σπασμό μετά από ένα τραυματισμό ή μια χειρουργική επέμβαση.

Οι νάρθηκες είναι “μισοί” γύψοι. Από τη μία, προσφέρουν λιγοτερη ακινητοποίηση από τους κυκλοτερείς γύψους αλλά από την άλλη επιτρέπουν στο τραυματισμένο άκρο να πριστεί χωρίς να “στραγγαλιστεί”. Η επιλογή του κατάλληλου για την κάθε περίπτωση γύψου ή νάρθηκα λαμβάνεται από τον γιατρό με βάση το είδος και την έκταση του τραυματισμού.

Τύποι Γύψου/Νάρθηκα

Ο κυκλοτερής γύψος κάθε φορά φτιάχνεται εξατομικευμένα για κάθε ασθενή και τροποποιείται έτσι ώστε να έχει τέλεια εφαρμογή στο τραυματισμένο άκρο.

Οι νάρθηκες και οι γυψονάρθηκες μπορούν επίσης να είναι εξατομικευμένοι. Κάποιες φορές μπορούν να χρησιμοποιηθούν έτοιμοι νάρθηκες του εμπορίου οι οποίοι υπάρχουν σε μεγάλη ποικιλία σχεδιασμών και λειτουργιών.

Υλικά

Ριτίνη: Είναι γνωστό και ως “πλαστικός” γύψος. Είναι ελαφρύτερο και ισχυρότερο υλικό από τον παραδοσιακό γύψο. Επίσης είναι πιο “διάφανο” στις ακτινογραφίες. Τα αρνητικά του είναι το υψηλό κόστος και το γεγονός πως δεν μπορεί να λάβει όλα τα σχήματα γεγονός που τον κάνει δύσχρηστο σε περιπτώσεις που χρειάζεται ανάταξη ενός κατάγματος.

Γύψος: Αρκετά φθηνότερο υλικό με τέλεια εφαρμογή πάνω στο άκρο. Ιδανικό σε περιπτώσεις ανατάξεων. Ένα αρνητικό χαρακτηριστικό του που σπάνια το λαμβάνουμε υπόψην μας είναι πως για να στερεοποιηθεί 100% χρειάζεται μέχρι και 24 ώρες.

Εφαρμογή

Πριν τοποθετήσουμε είτε ριτίνη είτε γύψο καλύπτουμε το σκέλος με κάποιου τύπου επικάλυψη, συνήθως βαμβάκι. Και τα δύο υλικά υπάρχουν σε ρολό διαφόρων μεγεθών και αφού βραχούν με χλιαρό νερό τοποθετούνται στην τραυματισμένη περιοχή με προσοχή να μην έρχονται σε άμεση επαφή με το δέρμα. Ο γύψος/νάρθηκας πρέπει να έχει σωστό σχήμα και εφαρμογή πάνω στο σκέλος χωρίς να δημιουργεί εντυπώματα και περιοχές αυξημένης πίεσης σε μεμονομένα σημεία για να μην προκαλέσει δερματικά έλκη από πίεση. Συνήθως ακινητοποιούμε μία άρθρωση πριν και μία μετά το κάταγμα.

Σε περιπτώσεις όπου ο τραυματισμός είναι πολύ πρόσφατος (ωρών) τοποθετούμε πρώτα νάρθηκα και στη συνέχεια 10-15 ημέρες μετά όταν θα έχει υποχωρήσει το οίδημα, τον αντικαθιστούμε με κυκλοτερή γύψο.

Συνηθίζοντας το γύψο

  Το οίδημα ή το αιμάτωμα του τραυματισμού μπορεί να αυξήσει την πίεση στο γύψο/νάρθηκα τις πρώτες 48 με 72 ώρες από την τοποθέτησή του. Αυτό ίσως να σας προκαλέσει μια δυσφορία ή και πόνο και το αίσθημα ότι είναι αρκετά στενός σε σημείο που χρειάζεται αλλαγή. Είναι επομένως πολύ σημαντικό να ελαχιστοποιήσουμε το αιμάτωμα για να μειώσουμε τον πόνο. Αυτό το κατορθώνουμε με:

• Ανύψωση του σκέλους.
• Κίνηση των δακτύλων για να δουλέψει η μυική αντλία. 
• Πάγοθεραπεία.

Ανησυχητικά συμπτώματα

Αυτό που πρέπει να αποφύγουμε ή να προλάβουμε γρήγορα είναι το σύνδρομο διαμερίσματος. Επικοινωνήστε με το γιατρό σας άμεσα εάν: 

• Ο πόνος αυξάνεται διαρκώς.
• Αισθανθείτε μουδιάσματα και “βελόνες” στο χέρι ή το πόδι σας που βρίσκεται σε γύψο/νάρθηκα. Είναι πιθανό κάποιο νεύρο να βρίσκεται σε περιοχή που πιέζεται.
• Αισθάνεστε κάψιμο. Είναι πιθανο να πιέζεται το δέρμα.
• Υπερβολικό πρίξημο περιφερικότερα από τον γύψο/νάρθηκα. Είναι πιθανό να έχει επιβαρυνθεί η κυκλοφορία του άκρου σας.
• Αδυναμία να κινήσετε τα δάκτυλά σας. 

Πως να φροντίσετε το γύψο σας

Αφού μετά από μερικές ημέρες συνηθήσετε να φοράτε το γύψο στο χέρι ή στο πόδι σας, είναι σημαντικό να φροντίσετε να τον κρατήσετε σε καλή κατάσταση.

• Κρατήστε τον στεγνό. Η υγρασία μαλακώνει και αποδυναμώνει το γύψο και τα υγρά ενθέματα ερεθίζουν το δέρμα. Χρησιμοποιήστε διπλό αδιάβροχο κάλυμα για το γύψο σας όταν κάνετε μπάνιο. Ακόμη και καλυμμένο, μην βυθίζετε το γύψο σας στο νερό ή μην τον αφήνετε κάτω από τρεχούμενο νερό. Ακόμη και μια μικρή τρυπούλα μπορεί να κάνει μεγάλη ζημιά.
• Περιπατητικοί γύψοι. Μην ξεκινήσετε να βαδίζετε με τον γύψο σας μέχρις ότου αυτός στεγνώσει και στερεοποιηθεί καλά. Οι γύψοι ριτίνης χρειάζονται μία ώρα και οι κλασσικοί γύψοι δύο με τρεις ημέρες.
• Κρατήστε τον καθαρό. Προσέξτε μην μπει σκόνη, χώμα ή άμμος μέσα στο γύψο σας.
• Ενθέματα. Μην τραβάτε έξω τα ε΄νθεματα του γύψου.
• Φαγούρα. Μην προσπαθείτε να ξύσετε το δέρμα που βρίσκεται μέσα στο γύψο με κρεμάστρες, μολύβια κτλ. Μην βρίχνετε πούδρες ή αποσμητικά. Εάν η φαγούρα επιμένει και είναι αφόρητη επικοινωνήστε με το γιατρό σας.
• Κόψιμο. Μην προσπαθείτε να κόψετε τις γωνίες του γύψου σας μόνοι σας.
• Δέρμα. Ελέγξτε το δέρμα σας γύρω από το γύψο. Εάν κοκκινήσει ή έχει σκληρίες επικοινωνήστε με το γιατρό σας.
• Ελέγχετε το γύψο σας τακτικά. Εάν έχει σπάσει, εμφανίζει μαλακά σημεία ή μυρίζει έντονα επικοινωνήστε με το γιατρό σας.

Αφαίρεση γύψου

Ποτέ μην αφαιρείτε μόνοι σας το γύψο σας. Υπάρχει κίνδυνος να τραυματιστείτε ή να προκαλέσετε ζημιά στην περιοχή του κατάγματος. Ο γιατρός σας θα τον αφαιρέσει με τη χρήση ενόες παλμικού πριονιού (γυψοπρίονο) χωρίς να σας προκαλέσει κανένα τραυματισμό. Το γυψοπρίονο μπορεί να κάνει πολύ θόρυβο αλλά είναι παντελώς ακίνδυνο για εσάς.